Eenvoudige IEC/EN-referentieaanduidingen ontleden

Eén onderdeel, drie manieren om ernaar te kijken

Stel dat een stuurrelais bij een transportfunctie hoort en in een schakelkast is geplaatst. Je kunt drie verschillende vragen over datzelfde relais stellen: waar dient het voor, waar bevindt het zich en welk onderdeel is het? IEC/EN 81346 houdt die vragen uit elkaar met aspecten. Een aspect herken je aan het teken vóór de code.

Bekijk eerst de korte toelichting op die driedeling.

De tekens zijn hier geen elektrische symbolen: + betekent niet de positieve pool van een voeding, en - niet de negatieve pool. Ze vertellen vanuit welk aspect je de volgende code leest.

Lees vervolgens de uitleg en het uitgewerkte voorbeeld. De voorbeeldletters zijn minder belangrijk dan de vraag die elk prefixteken beantwoordt.

Het voorbeeld =GLB+A01-FCA1 bevat dus een functiecode, een locatiecode en een productcode. Niet elke aanduiding op een tekening schrijft alle drie voluit. Een symbool kan bijvoorbeeld alleen -K1 tonen, terwijl de functie of locatie uit de omliggende tekening blijkt.

Lees eerst de tekens, daarna de letters

Neem een fictief project waarin TR1 de code voor een transportfunctie is en KAST1 de code voor een schakelkast. De aanduiding =TR1+KAST1-K1 lees je dan in delen:

1. =TR1: het object hoort bij de functie TR1.
2. +KAST1: het bevindt zich op de locatie KAST1.
3. -K1: het aangeduide product is K1 binnen deze context.

De code TR1 beschrijft hier een functie, ook al bevat hij letters en een cijfer. KAST1 is de in dit fictieve project gekozen locatiecode. Bij -K1 hoort de K bij de productaanduiding; zulke kenletters kunnen een objectklasse aangeven. De betekenis van een specifieke code controleer je echter in de projectdocumentatie. Een referentieaanduiding vertelt je niet op zichzelf hoe iets elektrisch is aangesloten.

Daarom is de context belangrijk. Als hetzelfde project ook =TR1+KAST2-K1 gebruikt, mag je de twee vermeldingen -K1 niet zonder meer als hetzelfde fysieke product behandelen: ze staan onder verschillende locatieaanduidingen. Omgekeerd kan een tekening een deel van de context buiten het symbool plaatsen, zodat niet bij ieder symbool de volledige aanduiding wordt herhaald.

Dit is het verschil met het lezen van een stroompad. Een geleider of een gesloten contact vertelt je iets over elektrische doorgang. Een referentieaanduiding helpt je bepalen welk object je bekijkt. Twee symbolen met verwante codes zijn daardoor niet automatisch elektrisch verbonden.

Hoe een kader de context van een code aanvult

De onderstaande IEC/EN 81346-voorbeeldtekening laat zien waarom je niet alleen naar de letters direct naast een symbool mag kijken. Ze bevat een groot gestippeld kader, een kleiner kader en drie symbolen.

Kijk eerst naar de weerstand. Direct naast het symbool staat -R1, maar de tabel geeft ook een ruimere productaanduiding: -B2R1. Daarin is B2 de productcontext van het buitenste kader en R1 de aanduiding van de weerstand daarbinnen. Op dezelfde manier wordt de getoonde -K2 in de tabel -B2K2.

Voor de locatie moet je naar andere tekens kijken. De weerstand en -K2 bevinden zich in het kleinere kader +AB1, dat binnen de buitenste locatie +S1 ligt. De lamp staat niet in +AB1, maar bij +AB2; daarom vermeldt de tabel voor de lamp +S1AB2 als locatieaanduiding en -B2P3 als productaanduiding. De puntjes achter +S1AB1... in twee tabelregels duiden aan dat de weergegeven locatie-informatie daar niet verder is uitgeschreven; behandel ze niet als letters van een componentcode.

Het essentiële onderscheid is dat de kaders aanduidingscontext geven. Hun stippellijnen zijn geen geleiders, en een object binnen hetzelfde kader hoeft niet elektrisch met de andere objecten verbonden te zijn. Evenmin mag je uit -B2 alleen afleiden wat de precieze elektrische werking van elk onderdeel binnen het kader is.

Een vaste leesmethode voor eenvoudige aanduidingen

Wanneer je op een industrieel schema een code tegenkomt, werkt deze volgorde goed:

1. Zoek de aspecttekens. Splits een volledige aanduiding bij =, + en -.
2. Lees de directe context. Staat het symbool binnen een kader, of is een deel van de aanduiding op een hoger niveau van de tekening vermeld?
3. Bepaal wat je wél weet. Een productcode identificeert een object binnen zijn context; een locatiecode zegt waar het is ondergebracht; een functiecode koppelt het aan een taak.
4. Controleer wat de code níét bewijst. Voor de elektrische werking lees je het symbool en zijn verbindingen. Voor projectspecifieke codebetekenissen gebruik je de legenda of andere projectdocumentatie.

Je hoeft hiervoor nog geen lange lijst kenletters uit het hoofd te kennen. Herkenning van bijvoorbeeld -R1 bij de getekende weerstand is nuttig, maar de combinatie van prefix, context en symbool is betrouwbaarder dan één letter afzonderlijk. Bovendien kunnen tekenafspraken en gebruikte classificaties per project of editie verschillen.

Tot slot

Een IEC/EN-referentieaanduiding kan hetzelfde object vanuit drie aspecten beschrijven: functie (=), locatie (+) en product (-). Lees de prefixtekens eerst, vul daarna waar nodig de context van een kader aan en houd de identificatie van een object gescheiden van zijn elektrische verbindingen.

In de volgende les gebruik je een ander soort verwijzingen: rastercoördinaten, vervolgverwijzingen en contactkruisverwijzingen. Die helpen je niet zozeer een code te ontleden, maar een getekend onderdeel of stroompad op een ander schemablad terug te vinden.