Welkom terug! In de vorige les leerde je dat -K1 een productaanduiding is: ze helpt je bepalen welk apparaat bij een symbool hoort, maar vertelt niet waar de andere getekende delen van dat apparaat staan. In een industrieel dossier kunnen een spoel, haar contacten en de geleiders van een stroomkring over verschillende bladen verspreid zijn.
Deze les gaat over de wegwijzers die je door zo’n dossier leiden: rastercoördinaten, vervolgverwijzingen van geleiders en contactkruisverwijzingen. Je leert telkens twee vragen afzonderlijk beantwoorden: waar moet ik zoeken? en wat mag ik concluderen wanneer ik het gevonden heb? Reken op ongeveer 35–40 minuten.
Eerst het adres: blad en rasterpositie
Een verwijzing werkt alleen als je weet hoe een blad is ingedeeld. Veel schema’s hebben genummerde kolommen aan de boven- of onderrand. Andere gebruiken een tweedimensionaal raster, met bijvoorbeeld cijfers voor kolommen en letters voor rijen. Een verwijzing bevat dan doorgaans een bladnummer en een positie op dat blad.
Bekijk hoe dat in een omvangrijk industrieel schema wordt gebruikt.
How to Read Electrical Diagrams | Wiring Diagrams Explained | Control Panel Wiring Diagram
Bekijk “How to Read Electrical Diagrams” van Upmation voor twee concrete toepassingen: een geleider die op een ander blad doorgaat en een contact dat naar zijn spoel verwijst.
Bekijk blad en kolom. Let eerst op de kolomnummers bovenaan. Volg daarna de verwijzing 2.0 bij de voeding naar blad 2, kolom 0, en de verwijzing bij een contact naar blad 130, kolom 6. Kijk welke apparaataanduiding op de bestemming wordt gecontroleerd.
In dit videovoorbeeld betekent 2.0 dus: blad 2, kolom 0. De punt is hier een scheidingsteken tussen twee navigatiegegevens, geen decimaalteken. Schrijf die interpretatie niet automatisch over op ieder nieuw project: een dossier kan andere scheidingstekens, een andere bladtelling of een raster met rijen én kolommen gebruiken.
Het volgende artikel toont die laatste variant. Het is voldoende om de aangegeven delen en de bijbehorende figuren te bekijken.
Cross reference. Electrical Drawings - Control Real English
Lees “Cross reference. Electrical Drawings” van Control Real English om een tweedimensionaal raster en een alternatief met genummerde banden naast elkaar te zien.
Lees onder “Grid location. Cross reference” het rastervoorbeeld, van de uitleg over letters en cijfers tot de controle met apparaataanduiding KM101. Bekijk daarbij figuren 1 en 2: bij 01/2C is 01 het blad en 2C de rasterpositie. Lees vervolgens onder “Band location” de bandvariant tot en met de uitleg van 1.7, en bekijk figuur 3. Focus op het verschil tussen een rastervak en één genummerde band.
Een rastervak is een zoekgebied, niet noodzakelijk de millimeterprecieze plaats van een symbool. Bij 01/2C zoek je eerst blad 01, dan kolom 2 en rij C. Controleer in dat vak vervolgens de aanduiding van het gezochte onderdeel. In een bandindeling zoals 1.7 is er geen tweede rasterrichting nodig: 7 duidt de band op blad 1 aan. Welke notatie een project gebruikt, leid je af uit de bladranden en de tekenafspraken.
Vervolgverwijzingen: waar gaat een geleider verder?
Een stroomkring hoeft niet volledig op één blad te passen. Een getekende geleider kan aan de bladrand of op een ander gekozen punt eindigen met een vervolgverwijzing. Die verwijst naar de plaats waar je het stroompad verder moet lezen. Op de bestemming zoek je de bijbehorende verwijzing en controleer je de geleider- of potentiaalaanduiding.
Lees nu hoe één tekenprogramma zulke verwijzingen tussen bladen voorstelt. De beschreven pijlrichting is een afspraak van dat programma; behandel haar niet als een universele IEC-regel.
Lees in de ProfiCAD-handleiding “Cross-References”, onderdeel “Wires”, om te zien hoe onderbroken getekende geleiders met een naam en een verwijzing aan elkaar worden gekoppeld.
Begin onder “Wires” bij de draadverwijzingen en lees door tot en met de uitleg over draadeinden die naar eerdere of volgende projectpagina’s wijzen. Let op twee afzonderlijke aanwijzingen: de naam identificeert in dit voorbeeld de bedoelde geleider of potentiaal, terwijl de kruisverwijzing je naar de andere tekenplaats brengt.
Stel dat een geleider op blad 04 eindigt met de naam L24 en een verwijzing naar vak C3 op blad 07. Je zoekt blad 07 en vak C3, maar stopt daar niet met controleren. Je zoekt ook naar de passende naam L24 en naar de aansluiting van de lijn op de bestemming. De verwijzing is een navigatiehulpmiddel; de markeringen en het getekende vervolg bepalen wat het schema als dezelfde geleider of potentiaal voorstelt.
Daarbij is voorzichtigheid belangrijk. Twee afzonderlijke lijnen zijn niet elektrisch verbonden omdat ze op dezelfde pagina staan of omdat hun pijlen dezelfde kant op wijzen. Omgekeerd kunnen twee op papier onderbroken lijnen wél één getekende verbinding voorstellen wanneer het project ze expliciet als bij elkaar horende vervolgen aanduidt. Volg daarom de afspraak van het dossier, niet alleen de vorm van een pijl.
Contactkruisverwijzingen: waar staat de rest van het apparaat?
Bij een relais of contactor is de vraag anders. De spoel en de contacten kunnen op verschillende plaatsen getekend zijn omdat ze in verschillende stroomkringen worden gebruikt. Een contactkruisverwijzing wijst je naar een ander symbool van hetzelfde apparaat. Zij tekent geen elektrische verbinding tussen die symbolen.
Lees het onderscheid tussen een hoofdsymbool, ondergeschikte symbolen en hun positieaanduidingen in dezelfde handleiding.
Lees nu in de ProfiCAD-handleiding de onderdelen “Symbols” en “Reference format”. Ze laten zien hoe symbolen van één component elkaar kunnen aanwijzen en hoe een verwijzing naar blad en rasterzone kan zijn opgebouwd.
Lees onder “Symbols” vanaf spoel en contacten tot en met de gedeelde aanduiding, en bekijk de afbeeldingen van het relais en zijn contacten op verschillende pagina’s. Ga daarna naar “Reference format”: lees de formaatvoorbeelden tot en met de voorbeelden -K1/L2.C3 en /2.C3. Let erop dat een verwijzing een apparaatcode kan bevatten, maar ook uitsluitend een blad en zone.
De handleiding gebruikt een eigen manier om ondergeschikte symbolen te nummeren, bijvoorbeeld K5.1. Onthoud vooral het leesprincipe: zoek een overeenkomstige apparaataanduiding én controleer de opgegeven blad- en rasterpositie. Verwar een achtervoegsel dat in een bepaald programma een contact onderscheidt niet met een universeel bladnummer.
De onderstaande voorbeeldtekening maakt dat concreet. Links staat de vermogenskring van een motor; rechts staat de stuurkring. Je hoeft de werking van de start-stop- en zelfhoudschakeling nog niet te analyseren. Kijk hier uitsluitend naar de vindplaatsen en aanduidingen.
Zoek de drie vermeldingen van -K1: de hoofdcontacten links bij de motor, de spoel rechts onderaan in de stuurkring en het hulpcontact helemaal rechts. Hun gedeelde apparaataanduiding zegt dat ze bij dezelfde contactor horen. Toch lopen er geen geleiders van de spoel naar elk van die contacten op de tekening. De spoel en contacten zijn functioneel bij elkaar horende, maar afzonderlijk getekende elektrische onderdelen.
Bij de hoofdcontacten staat ook een kleine verwijzing /1.3. Lees die in dit voorbeeld als een aanwijzing om op blad 1, kolom 3 naar het bijbehorende deel te zoeken; daar staat de spoel van -K1. Elders zie je bij het stuurcontact van -Q1 een verwijzing /1.1: kolom 1 is de plaats waar de andere getekende delen van -Q1 staan. Het getoonde fragment heeft geen zichtbaar titelblok met bladnummer. Je kunt de genoemde kolommen hier dus direct aan de bovenrand controleren, maar het bladnummer zou je in een volledig dossier aan de bladgegevens toetsen.
Dat is het beslissende verschil tussen de twee soorten verwijzingen:
| Verwijzing bij | Wat zoek je? | Wat bewijst ze niet op zichzelf? |
|---|---|---|
| Een onderbroken geleider | Het vervolg van een getekend stroompad | Dat elke lijn met een vergelijkbare tekst automatisch dezelfde verbinding is |
| Een spoel of contact | Een ander getekend deel van hetzelfde apparaat | Dat spoel en contact rechtstreeks elektrisch verbonden zijn |
Een betrouwbare leesvolgorde door meerdere bladen
Wanneer je een verwijzing aantreft, voorkom je veel verwarring met een vaste volgorde:
- Bepaal het vertrekpunt. Staat de verwijzing bij een geleidereinde, of bij een apparaatdeel zoals een spoel of contact? Daarmee weet je of je een stroompad dan wel een onderdeel zoekt.
- Ontcijfer het adres volgens dit dossier. Kijk naar bladnummer, kolom, eventuele rij of band. Gebruik de bladranden en, bij twijfel, de projectlegenda voor de betekenis van tekens zoals
/en.. - Ga naar de bestemming en verifieer de identiteit. Controleer bij een geleider de bijbehorende potentiaal- of draadmarkering; controleer bij een contact de apparaataanduiding en, waar vermeld, de contact- of klemnummers.
- Lees pas daarna verder. Volg bij een geleider het getekende stroompad. Bij een contact ga je terug naar de kring waarin dat contact staat: de plaats van zijn spoel vertelt welk apparaat het bedient, niet welke stroom door dat contact loopt.
Denk bijvoorbeeld aan een fictief dossier waarin een geleider L24 op blad 04 naar 07/C3 verwijst. In vak C3 van blad 07 vind je het passende vervolg en volg je de kring tot een spoel -K4. Een contact -K4 op blad 09 kan vervolgens een kruisverwijzing naar die spoel hebben. De eerste verplaatsing volgt één getekend geleidertraject; de tweede koppelt twee getekende delen van één apparaat. Het zijn verschillende relaties, ook als beide met een blad- en vakadres zijn geschreven.
Tot slot
Rastercoördinaten vertellen je waar je moet kijken. Een vervolgverwijzing helpt je een onderbroken getekend stroompad te vervolgen; een contactkruisverwijzing helpt je verspreid getekende delen van hetzelfde apparaat bij elkaar te vinden. Controleer op de bestemming steeds ook de draad- of apparaataanduiding. Een adres alleen is nog geen bewijs van elektrische verbinding.
In de volgende les kijk je naar de legenda en projectspecifieke opmerkingen. Daar vind je juist de afspraken die bepalen hoe je ongebruikelijke symbolen, afkortingen en verwijzingsvormen in een concreet dossier moet lezen.