Salam. Əvvəlki dərsimizdə biz data idarəçiliyi proqramının strateji beyni olan Data İdarəçiliyi Şurasını (Data Governance Council) araşdırdıq. Şuranın strategiyanı müəyyən etdiyini, siyasətləri təsdiqlədiyini və ümumi istiqaməti göstərdiyini öyrəndik. Bu, idarəçiliyin "nə" və "niyə" suallarına cavab verir.
Bu gün isə biz bu strategiyanı gündəlik fəaliyyətə çevirən, yəni "necə" sualını cavablandıran əsas rolları araşdıracağıq. Məlumatların idarə olunmasında üç fundamental rol var və onların funksiyalarını ayırd etmək effektiv data idarəçiliyi strukturunu anlamaq üçün çox vacibdir. Bu dərsdə siz Data Sahibi (Data Owner), Data Stüardı (Data Steward) və Data Mühafizəçisi (Data Custodian) rolları arasındakı fərqləri dəqiq şəkildə öyrənəcəksiniz.
Əsas Rolların Təsviri: Sahibi, Stüard, Mühafizəçi
Bu üç rolun hər biri data idarəçiliyində fərqli, lakin bir-biri ilə əlaqəli bir missiyanı yerinə yetirir. Onları sadə bir bənzətmə ilə təsəvvür edə bilərik:
- Data Sahibi (Owner): Datanın "nə" və "niyə"si ilə maraqlanır. O, datanın strateji dəyərindən və təhlükəsizliyindən məsuliyyət daşıyır (accountable).
- Data Stüardı (Steward): Datanın "mənası" və "keyfiyyəti" ilə məşğul olur. O, datanın gündəlik idarə olunması və biznes qaydalarına uyğunluğuna cavabdehdir (responsible).
- Data Mühafizəçisi (Custodian): Datanın "harada" və "necə" saxlandığına cavabdehdir. O, datanın texniki cəhətdən qorunması və idarə olunmasını icra edir.
Bu rolların daha ətraflı izahı üçün aşağıdakı məqaləni oxumağınızı təklif edirəm.
Data Owners vs Data Stewards vs Data Custodians
DataSunrise tərəfindən hazırlanan bu məqalə üç əsas rolu aydın şəkildə təsvir edir, onların məsuliyyətlərini və bir-birindən fərqlərini izah edir.
Məqaləni oxuyarkən aşağıdakı hissələrə diqqət yetirin: Giriş hissəsindəki əsas tərifləri nəzərdən keçirin. "What Is a Data Owner and Why Does It Matter?" başlığı altında Data Sahibinin vəzifələrini və adətən niyə yüksək rəhbər vəzifəsi olduğunu anlamağa çalışın. "Data Stewards: The Subject Matter Experts" bölməsində Data Stüardlarının rolunu və onların Data Sahibi tərəfindən təyin edildiyini oxuyun. "Data Custodians: The Security Implementers" başlığı altında Data Mühafizəçisinin texniki məsuliyyətlərini və niyə sahibliklə səhv salınmamalı olduğunu öyrənin. Sonda yerləşən "Key Differences" cədvəlini diqqətlə araşdırın. Bu cədvəl rollar arasındakı fərqləri qısa və aydın şəkildə ümumiləşdirir.
Oxuduğunuz materialdan da göründüyü kimi, bu rollar arasında aydın bir iyerarxiya və əmək bölgüsü mövcuddur. Data Sahibi strateji qərarlar verir, Data Stüardı bu qərarların biznes məzmununu və keyfiyyətini təmin edir, Data Mühafizəçisi isə bu qərarları texniki səviyyədə həyata keçirir.
Bu mövzunu, xüsusilə Sahib və Stüard arasındakı fərqi daha da möhkəmləndirmək üçün qısa bir videoya baxaq.
What is the difference between Data Owners and Data Stewards?
The Data Governance Coach kanalının bu videosu Data Sahibi və Data Stüardı arasındakı fərqi sadə və praktiki şəkildə izah edir.
Videoda aşağıdakı məqamlara diqqət edin: Data Sahibinin izahı: Onun niyə yüksək səviyyəli, səlahiyyətli və büdcəyə malik bir şəxs (accountable senior stakeholder) olması vurğulanır. Data Stüardının rolu: Stüardın sahib tərəfindən təyin olunan, datanın məzmunu üzrə ekspert (subject matter expert) olduğu və gündəlik fəaliyyətləri (məsələn, təriflərin yazılması, keyfiyyət problemlərinin araşdırılması) yerinə yetirdiyi izah edilir.
Rolların Qarşılıqlı Əlaqəsi
Bu rollar təcrid olunmuş şəkildə fəaliyyət göstərmir. Onlar arasında davamlı kommunikasiya və əks-əlaqə mövcuddur. Aşağıdakı sxem bu rolların bir-biri və təşkilatın digər hissələri ilə necə əlaqədə olduğunu vizual olaraq göstərir.
Bu sxem göstərir ki, effektiv data idarəçiliyi bu üç rolun bir komanda kimi işləməsini tələb edir. Məsələn, Data Sahibi "müştəri məlumatlarının məxfiliyini artırmaq" qərarı verərsə:
- Data Stüardı hansı məlumatların "həssas" olduğunu müəyyən edəcək və bu məlumatlara kimin daxil ola biləcəyinə dair biznes qaydalarını tərtib edəcək.
- Data Mühafizəçisi isə bu qaydaları həyata keçirmək üçün verilənlər bazasında texniki nəzarət mexanizmlərini (məsələn, şifrələmə, giriş icazələri) tətbiq edəcək.
Data Stüardı Roluna Dərin Baxış: Biznes və Texniki Stüardlar
Öyrənmə nəticəmizdə Stüard rolunun "biznes" və "texniki" növləri arasında fərqləndirmə tələb olunur. Bu, Stüard rolunun öz daxilində də ixtisaslaşa biləcəyini göstərir.
LightsOnData kanalının hazırladığı aşağıdakı video Data Stüardının rolunu çox gözəl bir bənzətmə – incəsənət qalereyasının kuratoru – ilə izah edir.
What Is A Data Steward | What Does It Mean To Be A Data Steward?
Bu video Data Stüardının kim olduğunu və vəzifələrini anlamaq üçün yaddaqalan bir analogiya təqdim edir.
Videonu izləyərkən bu hissələrə fokuslanın: Kurator analogiyası: Qalereya kuratorunun sənət əsərlərini ziyarətçilər üçün necə hazırladığı izah edilir. Data Stüardı da eynilə datanı "istehlakçılar" (data istifadəçiləri) üçün hazırlayan bir mütəxəssisdir. Analogiyanın detalları: Kuratorun metadata (əsərin adı, müəllifi) və keyfiyyət (restavrasiyaya ehtiyac var?) ilə məşğul olması Data Stüardının metadata və data keyfiyyəti üzrə məsuliyyətləri ilə müqayisə edilir. Stüardın beş əsas rolu: Videoda stüardın əsas vəzifələri sadalanır: data keyfiyyətini təmin etmək, metadatanı idarə etmək, idarəçilik fəaliyyətlərini gücləndirmək, qayda və standartların yaradılmasına kömək etmək və datanın istifadəsini izləmək.
Bu video Stüardın mahiyyətini anlamağa kömək edir. İndi isə onların növlərinə baxaq. "LightsOnData"nın başqa bir məqaləsi stüardların fərqli növlərini təsvir edir. Bizim üçün ən vacib olan ikisi bunlardır:
- Biznes Data Stüardı (Business Data Steward): Müəyyən bir biznes funksiyası (məsələn, Satış, Marketinq, Maliyyə) daxilində yaranan və istifadə olunan kritik datanı idarə edir. Bu şəxs həmin sahənin ekspertidir və datanın biznes mənasını, düzgün istifadəsini və keyfiyyətini təmin edir. Məsələn, "müştəri" məlumatları üçün marketinq departamentindən bir analitik Biznes Data Stüardı ola bilər.
- Texniki Data Stüardı (Technical/System Data Steward): Bir və ya bir neçə IT sistemindəki (məsələn, CRM, ERP, data anbarı) datanı idarə edir. Sizin IT sahəsindəki təcrübəniz bu rolun mahiyyətini anlamağa kömək edəcək. Bu stüard datanın texniki sistemlərdə necə yaradıldığına, dəyişdirildiyinə, saxlandığına və hərəkət etdiyinə cavabdehdir. Məsələn, bir data anbarı arxitektoru Texniki Data Stüardı rolunu oynaya bilər.
Bu rolların fərqləndirilməsini daha yaxşı anlamaq üçün aşağıdakı məqaləyə nəzər sala bilərsiniz.
Understanding the different types of a data steward | LightsOnData
Bu məqalə Data Stüardının fərqli növlərini və onların xüsusiyyətlərini təsvir edir.
Məqalədəki aşağıdakı iki bəndə diqqət yetirin: "Business data steward" başlığı altındakı təsviri oxuyun. "System data steward" başlığı altındakı təsviri oxuyun. Bu, "Texniki Data Stüardı" ilə eyni mənaya gəlir.
Rolların Praktik Müqayisəsi
Nəzəriyyəni yekunlaşdırmaq və bu rolların real həyatda necə fərqləndiyini görmək üçün ətraflı bir müqayisə cədvəlini araşdıraq.
Cədvəldən bir neçə nümunəyə baxaq:
- Data Keyfiyyətinin İdarə Edilməsi (Data Quality Management):
- Sahib: Data keyfiyyəti KPI-ları üçün hədəfləri müəyyən edir.
- Stüard: Kritik data keyfiyyəti qaydalarını müəyyənləşdirir və problemləri araşdırır.
- Mühafizəçi: Data girişindəki xətaları aşkarlayan data keyfiyyəti qaydalarını tətbiq edir.
- Giriş Nəzarəti (Data Access Control):
- Sahib: Data giriş siyasətini və kimin sorğu edə biləcəyini müəyyən edir.
- Stüard: Maliyyə məlumatlarına yalnız mühasiblərin daxil olması kimi məhdudiyyətləri tövsiyə edir.
- Mühafizəçi: Yeni komanda üzvlərinə giriş hüququ verir və layihədən ayrılanların hüquqlarını ləğv edir.
Bu nümunələr rollar arasındakı "qərar vermə", "tərif etmə" və "icra etmə" fərqini çox aydın şəkildə ortaya qoyur.
Yekun
Bu gün data idarəçiliyinin operativ səviyyədə icrasını təmin edən üç kritik rolu bir-birindən fərqləndirdik.
- Data Sahibi (Owner): Yüksək səviyyəli biznes lideri. Bir data domeni üçün son məsuliyyəti daşıyır, siyasətləri və giriş qaydalarını təsdiqləyir.
- Data Stüardı (Steward): Məzmun üzrə ekspert. Datanın gündəlik idarə olunmasına, keyfiyyətinə və biznes təriflərinə cavabdehdir. Həm biznes, həm də texniki sahələrə fokuslana bilər.
- Data Mühafizəçisi (Custodian): IT mütəxəssisi. Sahibin və Stüardın müəyyən etdiyi qaydaları texniki olaraq icra edir, datanın saxlanması, təhlükəsizliyi və əlçatanlığını təmin edir.
Bu üç rolun birgə fəaliyyəti olmadan data idarəçiliyi proqramı sadəcə kağız üzərində qalan bir strategiya olardı.
Növbəti Dərsə Baxış
Data idarəçiliyi strukturundakı əsas rolları – Şura, Sahib, Stüard və Mühafizəçi – öyrəndik. Bəs bütün bu fəaliyyəti təşkilat səviyyəsində əlaqələndirən, strategiyanı idarə edən və rəhbərlik qarşısında təmsil edən şəxs kimdir? Növbəti dərsimizdə biz data idarəçiliyi iyerarxiyasının zirvəsində dayanan Baş Data Mütəxəssisinin (Chief Data Officer - CDO) strateji vəzifələrini və onun rəhbər komandadakı yerini araşdıracağıq.