Salam. Əvvəlki dərsimizdə biz data idarəçiliyinin taktiki və operativ səviyyələrini təmin edən Data Sahibi, Stüard və Mühafizəçi rollarını bir-birindən fərqləndirdik. Bu rolların hər birinin datanın gündəlik idarə edilməsində necə mühüm funksiyalar daşıdığını öyrəndik. İndi isə biz bu iyerarxiyanın zirvəsinə qalxacağıq.
Bu günkü dərsimizdə biz bütün data strategiyasını təşkil edən, onu biznes hədəfləri ilə əlaqələndirən və bütün data idarəçiliyi proqramına rəhbərlik edən strateji lider – Baş Data Mütəxəssisi (Chief Data Officer - CDO) rolunu araşdıracağıq. Bu dərsin məqsədi CDO-nun strateji vəzifələrini və onun təşkilatın rəhbər komandasındakı (C-suite) mövqeyini anlamaqdır.
CDO Rolunun Təkamülü və Zəruriliyi
Baş Data Mütəxəssisi rolu nisbətən yenidir və onun yaranma səbəbləri müasir biznesin tələblərindən irəli gəlir. Tarixən, datanın idarə edilməsi daha çox Baş İnformasiya Mütəxəssisinin (CIO) öhdəliyində olub. Lakin CIO-ların əsas fokusu adətən texnologiya, infrastruktur və sistemlər üzərində cəmləşdiyi üçün, datanın özünün bir strateji aktiv kimi idarə olunmasında boşluq yaranırdı. CDO rolu məhz bu boşluğu doldurmaq üçün yaranıb.
Bu rolun zamanla necə dəyişdiyini aşağıdakı infoqrafika çox gözəl təsvir edir.
DAMA İnstitutunun məqaləsində bu təkamül daha dərindən izah edilir. Məqalədə qeyd olunur ki, əvvəllər CDO-nun əsas məqsədi datanı "idarə edilməli bir risk" kimi görmək və şirkəti hüquqi problemlərdən qorumaq idi. Lakin bu gün CDO datanı biznes dəyəri yaradan və gəlir artıran bir strateji aktivə çevirməkdən məsuldur.
Aşağıdakı materialı oxuyaraq bu rolun yaranma səbəbləri və strateji əhəmiyyəti barədə daha ətraflı məlumat əldə edə bilərsiniz.
Establishing the Office of the Chief Data Officer (CDO) - DAMA International®
DAMA International tərəfindən hazırlanan bu məqalə CDO ofisinin yaradılmasının əsaslarını, rolun təkamülünü və uğurlu olması üçün lazım olan şərtləri izah edir.
Məqaləni oxuyarkən bu hissələrə diqqət yetirin: Girişdən sonrakı ilk iki abzasda CDO rolunun risk idarəçiliyindən dəyər yaratmağa doğru necə təkamül etdiyini oxuyun. "Establish the Value Proposition for Change" başlığı altında CDO roluna ehtiyacın niyə yarandığını (CIO fokusundan fərqi) və bu dəyişiklik üçün dəyər təklifinin necə formalaşdırıldığını öyrənin. "Get Sponsorship" bölməsində CDO-nun uğuru üçün yüksək səviyyəli dəstəyin (sponsorship) niyə kritik olduğunu və təşkilati ətaləti necə dəf etmək lazım olduğunu anlamağa çalışın.
Oxuduğunuz kimi, CDO-nun uğuru təkcə texniki biliklərdən deyil, həm də biznesi anlamaqdan, dəyişikliyi idarə etməkdən və rəhbərlikdən dəstək almaqdan asılıdır. Bu da bizi növbəti vacib suala gətirir: CDO niyə məhz rəhbər (C-level) vəzifədir?
CDO-nun Rəhbər Komandadakı Yeri və Vəzifələri
CDO-nun rəhbər komandanın bir üzvü olması təsadüfi deyil. Data strategiyasını ümumi biznes strategiyasına uyğunlaşdırmaq üçün CDO strateji müzakirələrdə birbaşa iştirak etməli, qərarların verilməsinə təsir göstərməli və bəzən hətta biznes strategiyasının özünü formalaşdırmalıdır.
IBM-in Baş Data Mütəxəssisi ilə olan bu qısa müsahibə, CDO-nun niyə sadəcə bir icraçı deyil, həm də strateji bir tərəfdaş olduğunu mükəmməl şəkildə izah edir.
How to Design a Data Strategy for AI, with IBM Chief Data Officer (CXOTalk #793)
CXOTalk kanalının bu videosunda IBM-in CDO-su İnderpal Bhandari öz rolunun strateji tərəflərini və bir "dəyişiklik agenti" kimi funksiyasını izah edir.
Videoda aşağıdakı məqamlara diqqət edin: Niyə CXO rolu?: Burada spikerlər CDO kimi rolların niyə rəhbər səviyyədə olmasının vacibliyini müzakirə edirlər. Onlar vurğulayırlar ki, CDO biznes strategiyası ilə data strategiyasını uyğunlaşdırmaq üçün "danışıqlar aparan" bir tərəf olmalıdır. Dəyişiklik agenti rolu: CDO özünü texnologiyanın yaratdığı dəyişikliyin katalizatoru, yəni "dəyişiklik agenti" (change agent) kimi təsvir edir. O, texnologiya ilə biznes arasında körpü quraraq data, texnologiya, iş axını və mədəniyyət elementlərini əhatə edən bir transformasiyaya rəhbərlik etməlidir.
Gördüyünüz kimi, CDO-nun rolu çoxşaxəlidir. Gəlin onun əsas strateji vəzifələrini ümumiləşdirək. Aşağıdakı diaqram bu vəzifələrin bir neçəsini vizual olaraq təqdim edir.
Bu diaqrama və digər resurslara əsaslanaraq CDO-nun əsas strateji vəzifələrini belə qruplaşdıra bilərik:
1. Biznes Dəyəri və Strategiya Yaratmaq:
Bu, CDO-nun ən fundamental vəzifəsidir. Məqsəd sadəcə datanı idarə etmək deyil, ondan ölçüləbilən biznes dəyəri yaratmaqdır. Bu, yeni gəlir mənbələrinin tapılması, xərclərin azaldılması, müştəri məmnuniyyətinin artırılması və ya operativ səmərəliliyin yüksəldilməsi ola bilər. CDO, data təşəbbüslərini birbaşa biznesin Əsas Fəaliyyət Göstəriciləri (KPI) ilə əlaqələndirməlidir. Robert Seiner-in təqdimatından aşağıdakı slaydlar bu əlaqəni necə qurmağı praktiki olaraq izah edir.
[PDF] A Blueprint for Data Governance Roles - Dataversity
Dataversity üçün Robert Seiner tərəfindən hazırlanmış bu təqdimat slaydları data idarəçiliyi rollarını biznes hədəfləri ilə necə uyğunlaşdırmağı göstərir.
Slaydları vərəqləyərkən aşağıdakı başlıqlara diqqət yetirin (təxminən 24-26-cı slaydlar): "Align Roles with Business Strategy" başlığı altında rolların strateji qərarvermə proseslərinə necə cəlb edilməli olduğunu və data idarəçiliyinin biznes proseslərinə inteqrasiyasını oxuyun. "Link Initiatives to KPIs" başlığı altında data idarəçiliyi fəaliyyətlərini biznes KPI-ları ilə əlaqələndirməyin və dataya xas KPI-lar yaratmağın yollarını nəzərdən keçirin.
2. Data Əsaslı Mədəniyyət və Savadlılıq Yaratmaq:
Texnologiya və proseslər nə qədər mükəmməl olsa da, insanlar datadan istifadə etməyə və ona güvənməyə hazır deyilsə, heç bir transformasiya baş tuta bilməz. CDO bütün təşkilatda, xüsusən də rəhbərlik arasında data savadlılığını (data literacy) təbliğ edən əsas şəxsdir. Data idarəçiliyi üzrə tanınmış ekspertlərdən olan Con Ledli (John Ladley) bu mövzunu çox maraqlı şəkildə izah edir.
Data Literacy with John Ladley - Episode 35
Data Leadership for Everyone kanalının bu epizodunda Con Ledli data savadlılığının niyə vacib olduğunu və rəhbərlərin bu sahədə niyə məlumatlı olmalı olduqlarını izah edir.
Videonu izləyərkən bu iki məqama fokuslanın: Uyğunluq (Compliance) və Etika: Ledli izah edir ki, GDPR kimi qaydalar və data etikası CDO-nun gündəmində olmalıdır. Bu, sadəcə qanuna tabe olmaq deyil, həm də şirkətin reputasiyasını qorumaq və müştərilərin etimadını qazanmaq üçün vacibdir. CEO-nun "tərbiyələndirilməsi": Bu, videonun ən yaddaqalan hissəsidir. Ledli zarafatla deyir ki, CDO-nun fantaziyası CEO-nu otuzdurub ona deməkdir: "Siz artıq şirkəti idarə etmək üçün data haqqında kifayət qədər bilmirsiniz". Bu, CDO-nun hətta ən yuxarı səviyyədə belə maarifləndirmə aparmalı olduğunu vurğulayır.
3. İdarəçilik və Nəzarət Çərçivəsinin Qurulması:
CDO, əvvəlki dərslərdə öyrəndiyimiz bütün idarəçilik strukturlarının (Şura, Sahib, Stüard) yaradılmasına və effektiv işləməsinə rəhbərlik edir. Bu, siyasətlərin, standartların və proseslərin müəyyən edilməsi, data keyfiyyətinin, təhlükəsizliyinin və məxfiliyinin təmin olunması deməkdir. Con Ledlinin dediyi kimi, hər bir mürəkkəb sistemə nəzarət (oversight) lazımdır və CDO data üçün bu nəzarəti təmin edən əsas fiqurdur.
4. Gələcəyə Hazırlıq (Süni İntellekt, Böyük Data):
CDO həm də gələcəyə baxan bir liderdir. O, Süni İntellekt, maşın öyrənməsi, böyük data kimi yeni texnologiyaların təşkilat üçün yaratdığı imkanları və riskləri dəyərləndirməli və şirkətin bu dəyişikliklərə hazır olmasını təmin etməlidir. IBM-in CDO-sunun öz strategiyasını "IBM-i bir AI müəssisəsinə çevirmək" üzərində qurması buna bariz nümunədir.
Yekun
Bu günkü dərsimizdə data idarəçiliyi iyerarxiyasının zirvəsində dayanan Baş Data Mütəxəssisi (CDO) rolunu araşdırdıq. Əsas məqamları ümumiləşdirək:
- CDO Strateji Biznes Lideridir: Onun rolu riskləri idarə etməkdən biznes dəyəri yaratmağa doğru təkamül edib. O, bir texnoloqdan daha çox, bir biznes strateqidir.
- Rəhbər Komandanın Üzvüdür: Data strategiyasını biznes hədəfləri ilə uyğunlaşdırmaq və dəyişiklikləri həyata keçirmək üçün CDO-nun rəhbər səviyyədə səlahiyyətə və dəstəyə ehtiyacı var.
- Əsas Vəzifələri Çoxşaxəlidir: Bunlara strategiya və dəyər yaratmaq, data əsaslı mədəniyyəti təşviq etmək, idarəçilik çərçivəsini qurmaq və təşkilatı gələcəyin texnologiyalarına hazırlamaq daxildir.
- Bir Dəyişiklik Agentidir: CDO, təşkilatda dataya yanaşmanı kökündən dəyişdirən, texnologiya, proses və insanları bir araya gətirən bir transformasiya lideridir.
Növbəti Dərsə Baxış
İdarəçilik strukturundakı bütün əsas rolları – strateji CDO-dan başlayaraq operativ Mühafizəçiyə qədər – öyrəndik. Növbəti dərsimizdə bu nəzəri bilikləri praktikaya tətbiq edəcəyik. Yeni bir biznes termini təyin etmək kimi real bir ssenaridə bu rolların məsuliyyətlərini və səlahiyyətlərini rəsmi şəkildə sənədləşdirmək üçün məsuliyyət matrisinin (RACI) necə hazırlanacağını öyrənəcəyik. Bu, öyrəndiyimiz strukturları real həyatda tətbiq etmək üçün ilk addımımız olacaq.