Merhaba! Önceki dersimizde, cümleleri birleştirerek daha akıcı ve karmaşık yapılar oluşturmanın temellerini attık. Bir kişiyi veya nesneyi tanımlamak için gerekli olan bilgiyi ekleyen tanımlayan sıfat cümleciklerini (defining relative clauses) öğrendik.
Bugünkü dersimizde ise bu beceriyi bir adım daha ileri taşıyacağız. Bu dersin öğrenme hedefi, bir cümleye zorunlu olmayan, ek bilgi eklemek için kullanılan tanımlamayan sıfat cümleciklerini (non-defining relative clauses) kullanmayı öğrenmektir. Bu yapılar, özellikle IELTS Writing ve Speaking bölümlerinde anlatımınıza zenginlik ve derinlik katmanızı sağlar. Tıpkı bir tasarıma eklediğiniz ince detaylar gibi, bu cümlecikler de ifadenizi daha profesyonel ve etkileyici hale getirir.
1. Tanımlayan vs. Tanımlamayan: Temel Fark Nedir?
Önceki derste öğrendiğimiz tanımlayan (defining) cümlecikler, cümlenin anlamı için gerekli olan bilgiyi verir. O bilgi olmadan, kimden veya neden bahsettiğimiz belirsiz olur.
- Örnek (Defining): The designer who created our logo is very talented.
- (Logomuzu tasarlayan tasarımcı çok yetenekli.)
- Burada "who created our logo" cümlesi olmadan, hangi tasarımcıdan bahsettiğimiz anlaşılmaz. Bu bilgi zorunludur.
Bugünkü konumuz olan tanımlamayan (non-defining) cümlecikler ise ekstra bilgi verir. Bu bilgi ilginç veya faydalı olabilir, ama cümleden çıkarıldığında ana cümlenin anlamı bozulmaz.
- Örnek (Non-defining): My favourite designer, who recently won an award, is giving a speech tomorrow.
- (En sevdiğim tasarımcı, ki kendisi yakın zamanda bir ödül kazandı, yarın bir konuşma yapacak.)
- Burada "who recently won an award" bilgisi ekstradır. Bu bilgiyi çıkarsak bile ana cümle (My favourite designer is giving a speech tomorrow) hala tam bir anlama sahiptir.
Bu konuya giriş yapmak için aşağıdaki videoyu izleyerek başlayalım.
Non-defining relative clauses | English grammar rules
Crown Academy of English tarafından hazırlanan bu video, tanımlamayan sıfat cümleciklerinin ne olduğunu ve neden kullanıldığını net bir şekilde açıklıyor.
Lütfen videonun başından 02:40'a kadar olan kısmını izleyin. Videoda bu cümleciklerin ana cümledeki isme nasıl "ekstra yorum" kattığına ve neden genellikle yazılı dilde daha yaygın olduğuna dikkat edin.
2. Altın Kural: Virgül Kullanımı
Tanımlamayan sıfat cümleciklerini tanımlayanlardan ayıran en önemli görsel ve dilbilgisel özellik virgül (comma) kullanımıdır. Bir grafik tasarımcı olarak bilginin nasıl görsel olarak gruplandırıldığının önemini bilirsiniz; virgüller de tam olarak bu işi yapar. Cümledeki ekstra bilgiyi ana bilgiden ayırırlar.
Kural basittir: Tanımlamayan cümlecikler daima virgülle ayrılır.
- Cümlecik cümlenin ortasındaysa, iki virgül arasına alınır:
- Istanbul, which is a city full of history, attracts millions of tourists.
- Cümlecik cümlenin sonundaysa, önüne bir virgül konur:
- Yesterday I met my friend from university, who is now a successful architect.
Şimdi, virgül kullanımının detaylarını görmek için az önce başladığımız videonun devamını izleyelim.
Non-defining relative clauses | English grammar rules
Videonun bu bölümü, tanımlamayan sıfat cümleciklerindeki virgül kullanımını net örneklerle gösteriyor.
Lütfen videoyu 02:40'tan 05:17'ye kadar izleyin. Cümleciğin cümlenin ortasında veya sonunda olmasına bağlı olarak virgül sayısının nasıl değiştiğine odaklanın.
Aşağıdaki görsel, öğrendiğimiz iki cümlecik türü arasındaki farkları, özellikle de virgül kullanımını net bir şekilde özetliyor.
3. Tanımlamayan Cümleciklerde Zamirler ve Kurallar
Tanımlamayan cümleciklerde de who, which, whose, where gibi zamirleri kullanırız. Ancak birkaç çok önemli kural vardır:
Kural 1: that ASLA kullanılmaz.
Tanımlayan cümleciklerde who veya which yerine that kullanabiliyorduk. Ancak tanımlamayan cümleciklerde bu kesinlikle yanlıştır.
- Doğru: My car, which is ten years old, still runs well.
- Yanlış: My car, that is ten years old, still runs well.
Kural 2: Zamir ASLA atılamaz (cannot be omitted).
Tanımlayan cümleciklerde bazen nesne konumundaki zamiri atabiliyorduk. Tanımlamayan cümleciklerde ise zamir her zaman kullanılmak zorundadır.
- Doğru: He gave me the report, which I read immediately.
- Yanlış: He gave me the report, I read immediately.
Özel Durum: which ile Bütün Bir Cümleye Atıf Yapmak
Bu yapı, IELTS'te fikirlerinizi ve yorumlarınızı etkili bir şekilde ifade etmek için çok kullanışlıdır. Bazen which zamiri sadece bir kelimeye değil, ondan önceki cümlenin tamamına atıfta bulunur. Bu, bir durum hakkında yorum yapmak için harikadır.
- She finished the project ahead of schedule, which impressed her manager.
- (Projeyi programdan önce bitirdi, ki bu durum yöneticisini etkiledi.)
- Burada "which", sadece "project" kelimesine değil, onun projeyi erken bitirmesi olgusuna atıfta bulunur.
Bu kuralları ve özel durumu pekiştirmek için videonun geri kalan ilgili bölümlerini izleyelim.
Non-defining relative clauses | English grammar rules
Videonun bu son bölümleri, zamir kurallarını ve 'which' zamirinin özel kullanımını detaylandırıyor.
Lütfen videoyu 05:17'den 11:52'ye ve ardından 12:59'dan sonuna kadar izleyin. Şu noktalara odaklanın: Hangi zamirlerin (who, which, whose) ne için kullanıldığı. Neden 'that' kullanamadığımız. Zamirlerin neden atılamadığı. 'which' zamirinin bütün bir fikre nasıl atıfta bulunduğu (15:17'den itibaren).
Test your understanding!
Aşağıdaki cümle çiftlerini, bir tanımlamayan sıfat cümleciği (non-defining relative clause) kullanarak birleştirin. Virgülleri doğru yere koymayı unutmayın!
- My brother is moving to London. He is a graphic designer.
- The Eiffel Tower is in Paris. It was designed by Gustave Eiffel.
- My boss speaks three languages fluently. This is very impressive. (İpucu:
whichzamirini bütün bir fikre atıf yapmak için kullanın.)
Show answer
- My brother, who is a graphic designer, is moving to London. (veya My brother, who is moving to London, is a graphic designer.)
- The Eiffel Tower, which was designed by Gustave Eiffel, is in Paris.
- My boss speaks three languages fluently, which is very impressive.
4. Pratik Zamanı
Şimdi bu yeni yapıyı kullanarak cümle kurma alıştırması yapalım. Aşağıdaki PDF kaynağı, öğrendiklerimizi pekiştirmek için harika alıştırmalar içeriyor.
Using non-defining relative clauses
Bu PDF, tanımlamayan sıfat cümleciklerini diyalog içinde gösteriyor ve pratik yapmanız için çeşitli alıştırmalar sunuyor.
Lütfen belgedeki "THE GRAMMAR PAGE" başlığı altındaki "Exercise 1" ve "Spotlight!PLUS" sayfasındaki "2. Put them together" alıştırmalarını yapın. Exercise 1: Boşlukları doğru zamirle (who, which, where, whose) doldurun. 2. Put them together: Cümle çiftlerini, bir tanımlamayan sıfat cümleciği kullanarak birleştirin. (A maddesi örnek olarak yapılmıştır.) Cevaplarınızı bir yere not alın. Cevap anahtarı belgenin son sayfasında ("NON-DEFINING RELATIVE CLAUSES (PP. 4–5)" başlığı altında) bulunmaktadır.
Dersin Özeti ve Sonraki Adımlar
Harika bir iş çıkardınız! Bugün, İngilizce cümlenin yapısına dair çok önemli bir detayı öğrendiniz. Artık sadece gerekli bilgiyi değil, aynı zamanda cümlenize zenginlik katan ekstra bilgiyi de nasıl ekleyeceğinizi biliyorsunuz.
Anahtar Çıkarımlar:
- Tanımlamayan sıfat cümlecikleri (non-defining relative clauses), bir isim hakkında ekstra, zorunlu olmayan bilgi verir.
- Bu cümlecikler her zaman virgülle ana cümleden ayrılır.
- Bu cümleciklerde
thatzamiri kullanılmaz. - Zamir (
who,which, vb.) cümleden atılamaz. whichzamiri, tek bir kelime yerine bütün bir cümleyi veya fikri nitelemek için kullanılabilir.
Bir Sonraki Ders:
Bugün tanımlamayan cümleciklerin ne olduğunu ve nasıl kurulduğunu öğrendik. Bir sonraki dersimizde, bu cümleciklerde virgül kullanımını pekiştirecek ve sık yapılan hatalardan kaçınmak için daha fazla pratik yapacağız. Ayrıca, bir metin içinde tanımlayan ve tanımlamayan cümlecikleri doğru bir şekilde ayırt etme becerimizi geliştireceğiz. Bu, IELTS'te yazınızın dilbilgisi doğruluğu ve netliği açısından size büyük avantaj sağlayacaktır.