Palabras gallegas frecuentes: relación con su significado en castellano

Ola. No simulacro anterior puxeches a proba as regras e o tempo de resposta. Esta última lección é o complemento léxico que pediches: 100 palabras e expresións galegas que non sempre se deducen do castelán, traballadas para recoñecelas nun test.

A lista non pretende reproducir un vocabulario oficial nin afirmar que estas voces saíron en exames anteriores. Combina léxico administrativo útil para a oposición con palabras de saúde e de uso común. En vez de intentar memorizar cen traducións dunha vez, fai unha primeira volta rápida e marca as que non recoñecerías dentro dunha frase. Ao final, comprobaraas con preguntas de catro alternativas. Tempo orientativo: 35 minutos.

---

1. Ler unha comunicación: achegas, prazos e decisións

Nun texto administrativo, o significado dunha palabra adoita revelarse pola súa función. Unha achega pode ser documentación que se incorpora; unha emenda serve para corrixir unha falta; un ditame expresa unha valoración. Lembra a situación na que aparece cada termo, non só a súa tradución.

O Vocabulario xurídico-administrativo galego-castelán, do Instituto da Lingua Galega, permite comprobar estas correspondencias. É un índice extenso: non cómpre lelo enteiro.

Estas son as primeiras 25 entradas. As traducións indican o sentido que interesa neste contexto; algunhas palabras teñen outros usos.

Nº	Galego	Castellano
1	achega	aportación
2	achegar	adjuntar; aportar
3	adiamento	aplazamiento
4	agás	excepto; salvo
5	alínea	letra o apartado de un texto
6	ao abeiro de	al amparo de
7	asemade	al mismo tiempo; a la vez
8	asinar	firmar
9	sinatura	firma
10	atopar	encontrar; hallar
11	cando menos	al menos
12	consonte	conforme a; con arreglo a
13	cotexar	cotejar
14	cubrir un impreso	cumplimentar un impreso
15	data	fecha
16	derradeira	última
17	ditame	dictamen
18	emenda	subsanación; enmienda
19	emendar	subsanar
20	enderezo	dirección
21	escolla	elección
22	malia	pese a; a pesar de
23	perante	ante
24	prego	pliego
25	visto e prace	visto bueno

Agrupa mentalmente as palabras que actuarían xuntas nun expediente: podes achegar documentación, cubrir un impreso e asinalo; se hai un erro, procede unha emenda. Esta asociación é máis útil ca recitar cinco equivalencias illadas. Ten presente tamén que cubrir conserva outros sentidos: é «cumplimentar» cando o obxecto é un impreso.

---

2. Persoal, gastos e trámites

O segundo grupo segue no ámbito administrativo, pero mestura asuntos de persoal, pagamentos e procedementos. En preguntas tipo test, fixa a túa atención no contexto: xuro nun préstamo non é unha emoción, e axuda de custo non é calquera axuda pública.

Nº	Galego	Castellano
26	albará	albarán
27	aluguer	alquiler
28	axuda de custo	dieta por gastos de desplazamiento o manutención
29	bolsa	beca
30	cadro de persoal	plantilla de personal
31	contía	cuantía
32	débeda	deuda
33	folga	huelga
34	herdanza	herencia
35	orzamento	presupuesto
36	outorgamento	otorgamiento
37	peche	cierre
38	pescuda	averiguación; pesquisa
39	poxa	subasta
40	preito	pleito
41	quenda	turno
42	recadar	recaudar
43	rematar	terminar; finalizar
44	xuro	interés de una cantidad de dinero
45	suborno	cohecho; soborno
46	taboleiro de anuncios	tablón de anuncios
47	testemuña	testigo
48	xornal	periódico; jornal
49	xustificante de recepción	acuse de recibo
50	por mor de	a causa de

Aquí importan especialmente dúas precaucións. Orzamento significa «presupuesto», pero iso non converte automaticamente en incorrecta calquera outra forma galega: o índice tamén recolle presuposto. E xornal require contexto: ler o xornal é leer el periódico; cobrar un xornal alude a un jornal.

Ao repasar, proba unha asociación por escena: nunha poxa hai unha subasta; nun cadro de persoal figuran las personas de la plantilla; nunha quenda distribúense turnos. Non precisas construír unha frase longa para lembrar cada unha.

---

3. Na atención sanitaria: síntomas e partes do corpo

Nunha comunicación sanitaria breve, as palabras non adoitan aparecer en forma de glosario. Alguén pode indicar que está en xaxún, que ten proído ou que lle doe o nocello. Para recoñecer a resposta correcta, primeiro identifica se a palabra designa unha persoa, un síntoma ou unha parte do corpo.

Nº	Galego	Castellano
51	doente	persona enferma
52	doenza	dolencia
53	menciña	medicina; remedio
54	xaxún	ayuno
55	ouriños	orina
56	proído	picor
57	tose	tos
58	esbirro	estornudo
59	ferida	herida
60	chaga	llaga
61	bágoa	lágrima
62	xeonllo	rodilla
63	nocello	tobillo
64	cóbado	codo
65	ombreiro	hombro
66	orella	oreja
67	beizo	labio
68	enxiva	encía
69	gorxa	garganta
70	ril	riñón
71	fígado	hígado
72	óso	hueso
73	peito	pecho
74	costas	espalda
75	cadeira	cadera; silla

Algúns pares pódense aprender xuntos: doente–doenza relaciona a persoa coa dolencia; xeonllo–nocello distingue rodilla de tobillo. Outros piden ler a frase completa. Dóeme a cadeira pode referirse á cadera; Sente na cadeira pide sentarse en una silla. Do mesmo xeito, as costas son la espalda nun contexto corporal; non confundas esa expresión con custas, os gastos dun proceso xudicial.

---

4. Palabras pequenas que cambian o sentido

As palabras de uso diario poden decidir un ítem enteiro. Preto e lonxe expresan sentidos opostos; hoxe e onte sitúan unha acción en días distintos; se cadra introduce unha posibilidade, non unha certeza. Son breves, pero paga a pena recoñecelas sen traducir palabra por palabra.

Nº	Galego	Castellano
76	axiña	pronto
77	amodo	despacio
78	aínda	aún; todavía
79	abondo	suficiente; bastante
80	deica	hasta
81	dende	desde
82	hoxe	hoy
83	onte	ayer
84	mañá	mañana
85	namentres	mientras
86	se cadra	quizá; tal vez
87	preto	cerca
88	lonxe	lejos
89	carón	lado
90	enriba	encima
91	embaixo	debajo
92	rúa	calle
93	beirarrúa	acera
94	fiestra	ventana
95	teito	techo
96	lixo	basura
97	culler	cuchara
98	garfo	tenedor
99	coitelo	cuchillo
100	cunca	taza; cuenco

Usa contrastes para a última volta: hoxe/onte, preto/lonxe, enriba/embaixo, dende/deica. Mañá pode referirse tanto al día siguiente como a la parte del día: en Vémonos mañá significa «mañana» en sentido temporal; en pola mañá, «por la mañana». Para os utensilios, imaxina unha mesa: culler para a sopa, garfo para pinchar, coitelo para cortar e cunca para servir.

Se unha equivalencia che ofrece dúbidas fóra destes exemplos, podes usar o dicionario bilingüe da Real Academia Galega para comprobar unha busca do castelán ao galego. A súa páxina explica tamén como procurar por partes dunha palabra.

---

Comprobación rápida: doce preguntas tipo test

Fai esta volta sen mirar as táboas. Marca unha soa alternativa e atende ao contexto cando unha palabra poida ter máis dun sentido.

1. Nun expediente, unha achega é unha:

A. subasta
B. aportación
C. firma
D. fecha

2. «Malia o adiamento, presentarase a documentación». Malia significa:

A. pese a
B. al menos
C. al mismo tiempo
D. conforme a

3. Que significa cubrir en «Debe cubrir o impreso»?

A. protegerlo físicamente
B. fotocopiarlo
C. archivarlo
D. cumplimentarlo

4. Nunha liquidación de gastos de viaxe, axuda de custo corresponde a:

A. beca
B. deuda
C. dieta
D. presupuesto

5. Unha poxa é unha:

A. subasta
B. huelga
C. averiguación
D. plantilla

6. En «Os xuros do préstamo», xuros significa:

A. salarios
B. periódicos
C. aplazamientos
D. intereses

7. Que obxecto é unha padiola nun contexto sanitario?

A. una rodillera
B. una almohada
C. una camilla
D. una venda

8. Se un documento solicita unha mostra de ouriños, pide unha mostra de:

A. sangre
B. orina
C. saliva
D. lágrimas

9. En «Sente na cadeira, por favor», cadeira significa:

A. cadera
B. silla
C. espalda
D. camilla

10. «A farmacia está preto». A farmacia está:

A. cerrada
B. lejos
C. cerca
D. abierta

11. «Se cadra chega hoxe». Quen fala expresa:

A. una obligación
B. una causa
C. una certeza
D. una posibilidad

12. Con que utensilio comerías un alimento que debes pinchar?

A. garfo
B. cunca
C. culler
D. coitelo

Solucións: 1 B, 2 A, 3 D, 4 C, 5 A, 6 D, 7 C, 8 B, 9 B, 10 C, 11 D, 12 A.

Se fallaches algunha, non copies de novo as cen entradas: volve á súa parella de contraste. Por exemplo, para preto, repasa tamén lonxe; para garfo, distingue culler e coitelo. Se acertaches cadeira polo contexto, conserva ese criterio: o test non sempre pregunta por unha tradución única e illada.

---

Peche

Xa tes 100 entradas organizadas en catro ámbitos: comunicacións administrativas, trámites e persoal, saúde e vida cotiá. A clave para a oposición é recoñecer o sentido dentro da oración, sobre todo en voces polisémicas como cadeira e xornal ou en usos específicos como cubrir un impreso.

Esta é a última lección do curso. Para o repaso final, conserva unha lista curta só coas palabras que dubidaches hoxe e revísaas de novo antes de repetir o simulacro cronometrado.