Xây dựng Exclusive Gateway với biến quy trình

1. Exclusive Gateway (XOR) là gì?

Trong lập trình, bạn thường xuyên sử dụng cấu trúc if-else if-else để thực thi các đoạn code khác nhau dựa trên một điều kiện. Exclusive Gateway, hay còn gọi là XOR Gateway, chính là phiên bản BPMN của cấu trúc đó.

Nó được biểu diễn bằng một hình thoi và hoạt động như một điểm quyết định trong quy trình của bạn: nó sẽ định tuyến luồng công việc đi theo chính xác một trong số các đường đi (sequence flow) đầu ra của nó.

Để có cái nhìn tổng quan đầu tiên, hãy xem một đoạn video ngắn giới thiệu về các loại gateway, bắt đầu với Exclusive Gateway.

2. Cách hoạt động: Conditions và Default Flow

Vậy làm thế nào Exclusive Gateway biết được nên chọn đường đi nào? Câu trả lời nằm ở các điều kiện (conditions) mà bạn đặt trên các sequence flow đi ra từ nó.

• Conditions: Mỗi sequence flow (ngoại trừ một, chúng ta sẽ nói đến sau) phải có một điều kiện được định nghĩa. Điều kiện này là một biểu thức logic (boolean expression) sử dụng Expression Language (JUEL) để truy cập các biến quy trình.
• Evaluation: Khi quy trình chạy đến gateway, Camunda Engine sẽ đánh giá các điều kiện này theo thứ tự. Nó sẽ chọn đường đi đầu tiên có điều kiện trả về true.
• Default Flow: Điều gì xảy ra nếu không có điều kiện nào là true? Để tránh quy trình bị "mắc kẹt", bạn nên chỉ định một Default Flow. Đây là đường đi sẽ được chọn nếu tất cả các điều kiện khác đều là false. Một gateway chỉ có thể có một Default Flow.

Để hiểu rõ hơn về các khái niệm này, hãy đọc tài liệu chính thức của Camunda.

Quan trọng: Nếu không có điều kiện nào đúng và bạn không thiết lập Default Flow, Camunda sẽ tạo ra một Incident. Đây là một trạng thái lỗi mà quy trình không thể tự động tiếp tục, đòi hỏi sự can thiệp thủ công. Do đó, việc xác định một Default Flow là một best practice rất quan trọng.

3. Thực hành: Xây dựng quy trình phê duyệt đơn hàng

Bây giờ là phần thú vị nhất: áp dụng kiến thức vào thực tế. Chúng ta sẽ cải tiến quy trình xử lý đơn hàng từ bài học trước. Yêu cầu mới là:

• Nếu tổng giá trị đơn hàng (totalAmount) lớn hơn 10,000,000 VND, đơn hàng cần được chuyển cho quản lý phê duyệt.
• Nếu không, đơn hàng được tự động chấp thuận và đi tiếp.

Hãy xem video hướng dẫn chi tiết cách thêm và cấu hình một XOR Gateway trong môi trường Spring Boot, tương tự như project của chúng ta.

Dựa trên video và kiến thức đã học, hãy cùng thực hiện các bước sau trong project của bạn:

Bước 1: Cập nhật mô hình BPMN

1. Mở file BPMN của quy trình xử lý đơn hàng trong Camunda Modeler.
2. Sau User Task đầu tiên ("Nhập thông tin đơn hàng"), thêm một Exclusive Gateway. Bạn có thể đặt tên cho nó, ví dụ: "Kiểm tra giá trị đơn hàng?".
3. Từ gateway này, kéo ra hai sequence flow:
   • Nhánh 1: Kéo đến một User Task mới. Đặt tên cho task này là "Quản lý phê duyệt đơn hàng".
   • Nhánh 2: Kéo đến tác vụ tiếp theo trong quy trình của bạn (ví dụ: "Xử lý kết quả" hoặc End Event).
4. Thêm một Exclusive Gateway thứ hai để hợp nhất (merge) luồng từ "Quản lý phê duyệt đơn hàng" và nhánh 2 lại với nhau trước khi đi đến bước tiếp theo. Việc này giúp sơ đồ của bạn rõ ràng và có cấu trúc hơn.

Sơ đồ của bạn lúc này sẽ trông tương tự như thế này:

Bước 2: Cấu hình Conditions

Đây là lúc chúng ta sử dụng biến quy trình orderDetails từ bài học trước.

1. Cấu hình cho nhánh "Cần phê duyệt":

   • Chọn sequence flow đi từ gateway đầu tiên đến User Task "Quản lý phê duyệt đơn hàng".
   • Trong Properties Panel, đi đến tab Condition.
   • Đặt Condition Type là Expression.
   • Trong ô Expression, nhập vào: ${orderDetails.totalAmount > 10000000}.
   • Để sơ đồ dễ đọc hơn, bạn có thể đặt tên cho sequence flow này là > 10M.

2. Cấu hình cho nhánh "Tự động chấp thuận" (Default Flow):

   • Chọn sequence flow còn lại.
   • Trong Properties Panel, thay vì vào tab Condition, hãy tìm và chọn nó làm Default Flow. Modeler sẽ đánh dấu một gạch chéo nhỏ trên sequence flow này.
   • Đặt tên cho nó là <= 10M.

Bước 3: Deploy và kiểm tra

1. Lưu lại file BPMN của bạn.
2. Build và chạy lại ứng dụng Spring Boot để deploy phiên bản mới của quy trình.
3. Sử dụng Postman hoặc Camunda Tasklist để khởi tạo quy trình:
   • Test case 1: Khởi tạo một process instance với totalAmount là 5000000. Sau khi hoàn thành task đầu tiên, hãy vào Cockpit để xem. Bạn sẽ thấy quy trình đi theo đường Default Flow và không có task "Quản lý phê duyệt đơn hàng" nào được tạo.
   • Test case 2: Khởi tạo một process instance khác với totalAmount là 15000000. Lần này, sau khi hoàn thành task đầu tiên, một task mới "Quản lý phê duyệt đơn hàng" sẽ xuất hiện trong Tasklist.

4. Tổng kết

Qua bài học này, bạn đã học được cách sử dụng một trong những thành phần quan trọng nhất để điều khiển logic trong BPMN.

Những điểm chính cần nhớ:

• Exclusive Gateway (XOR) được dùng để tạo ra các điểm quyết định, tương tự như câu lệnh if-else trong code.
• Nó chỉ cho phép một đường đi duy nhất được thực thi.
• Quyết định được đưa ra dựa trên các biểu thức điều kiện (Expression) đặt trên các sequence flow, sử dụng các biến quy trình.
• Luôn luôn xác định một Default Flow để xử lý các trường hợp còn lại và tránh quy trình bị lỗi (tạo ra incident).

Xem trước bài học tiếp theo

Chúng ta đã học cách để quy trình lựa chọn hoặc làm việc này, hoặc làm việc kia. Nhưng trong nhiều trường hợp, chúng ta muốn thực hiện nhiều công việc cùng một lúc. Ví dụ, sau khi khách hàng đặt hàng, hệ thống cần đồng thời gửi email xác nhận cho khách hàng VÀ thông báo cho kho để chuẩn bị hàng.

Trong bài học tiếp theo, chúng ta sẽ tìm hiểu về Parallel Gateway (AND), một công cụ cho phép bạn chia luồng quy trình ra nhiều nhánh chạy song song.