Salam! Bugünkü dərsimizdə strateji yol xəritəmizi real fəaliyyətə çevirməyin növbəti addımını atacağıq.
Əvvəlki dərsdə biz məlumatların idarə edilməsi (Data Governance) proqramı üçün çoxillik, yüksək səviyyəli bir yol xəritəsinin necə qurulacağını öyrəndik. Bu yol xəritəsi bizə uzunmüddətli istiqaməti göstərir. İndi isə həmin böyük mənzərədən "birinci mərhələyə" fokuslanaraq, onu həyata keçirmək üçün detallı bir icra planı (implementation plan) hazırlamağın yollarını araşdıracağıq. Bu dərs sizə strategiyanı ilk 90 gün ərzində konkret, ölçüləbilən və idarəolunan addımlara necə böləcəyinizi göstərəcək.
Yol Xəritəsindən İcra Planına Keçid
Yüksək səviyyəli yol xəritəsi proqramın "nə" və "niyə"sini izah edirsə, icra planı "necə" və "nə zaman" suallarına cavab verir. Məlumat strategiyası üzrə ekspert John Ladley-nin də vurğuladığı kimi, yol xəritəsinin yaxın gələcəyi əhatə edən hissəsi çox detallı olmalıdır. Məhz bu detallı hissə icra planını təşkil edir.
Effektiv bir plan hazırlamaq üçün, əvvəlki dərsdə öyrəndiyimiz "Seqmentləşdirmək" (Segment) mərhələsini xatırlayaq. Bu mərhələdə biz böyük işləri realistik zaman çərçivələrinə, təxmini büdcələrə və gözlənilən nəticələrə bölürdük. İndi həmin prosesi ilk mərhələ üçün daha da dərinləşdirəcəyik.
İlk fazanın planını yaratmaq, sadəcə tapşırıq siyahısı hazırlamaq deyil. Bu, proqramın ilk aylarında uğur qazanmaq, maraqlı tərəflərin dəstəyini qorumaq və əldə olunan təcrübədən gələcək mərhələlər üçün nəticə çıxarmaq məqsədi daşıyan bir layihə planıdır.
İlk Faza Üçün Praktik Çərçivə: 30-60-90 Günlük Plan
İcra planını strukturlaşdırmaq üçün geniş yayılmış və çox effektiv bir yanaşma 30-60-90 günlük plandır. Bu çərçivə ilk üç ayı üç məntiqi hissəyə bölür:
- İlk 30 gün: Qiymətləndirmə və Öyrənmə (Assess & Learn)
- 31-60-cı günlər: Quruluş və Dizayn (Establish & Design)
- 61-90-cı günlər: Pilot Layihə və Təkmilləşdirmə (Pilot & Improve)
Bu yanaşma, böyük bir təşəbbüsü idarəolunan addımlara bölərək təşkilatda tədricən dəyişiklik yaratmağa imkan verir. Gəlin bu mərhələlərin hər birini "Lights On Data" kanalının videosu və digər resurslar vasitəsilə detallı şəkildə araşdıraq.
İlk 30 gün: Qiymətləndirmə və Öyrənmə
Hər hansı bir fəaliyyətə başlamazdan əvvəl mövcud vəziyyəti anlamaq vacibdir. Bu mərhələnin əsas məqsədi məlumat toplamaq, əlaqələr qurmaq və problemin kökünü anlamaqdır.
How to Create a Data Governance Plan (the 30/60/90 days plan)
Bu video, yeni bir məlumat idarəetmə proqramına başlayan bir mütəxəssisin ilk 90 gün ərzində hansı addımları atmalı olduğunu praktik şəkildə izah edir.
Videonun ilk 30 günü əhatə edən hissəsini izləyin. Bu hissədə aşağıdakı əsas fəaliyyətlərə diqqət yetirilir: Təşkilatın qısa və uzunmüddətli hədəflərini anlamaq: Məlumat idarəetməsi biznes hədəflərini dəstəkləməlidir. Əsas maraqlı tərəflərlə (stakeholders) görüşmək: Onların ehtiyaclarını və "ağrı nöqtələrini" (pain points) anlamaq. Məlumat mühitini xəritələşdirmək: Məlumatın harada yarandığını, necə axdığını və harada istifadə olunduğunu yüksək səviyyədə anlamaq. Mövcud sənədləri (siyasətlər, standartlar, prosedurlar) nəzərdən keçirmək: Nəyin mövcud olduğunu və nəyin çatışmadığını bilmək.
Bu 30 günün sonunda siz təşkilatın məlumat idarəetməsi ilə bağlı real vəziyyəti haqqında aydın təsəvvürə malik olmalısınız.
31-60-cı günlər: Quruluş və Dizayn
Toplanan məlumatlar əsasında proqramın rəsmi strukturunu, yəni "skeletini" qurmağın vaxtıdır. Bu mərhələdə idarəetmənin əsas komponentləri təyin edilir və sənədləşdirilir.
Yenidən "Lights On Data" videosuna müraciət edərək bu mərhələnin əsas fəaliyyətlərini öyrənək.
How to Create a Data Governance Plan (the 30/60/90 days plan)
İndi isə videonun ikinci mərhələsini izləyərək idarəetmə çərçivəsinin necə qurulduğunu öyrənək.
Videonun 60 günlük planı əhatə edən hissəsini izləyin. Bu mərhələnin əsas fəaliyyətləri bunlardır: Proqram Nizamnaməsini (Charter) hazırlamaq: Vizyon, missiya və proqramın əhatə dairəsini (scope) rəsmi sənəddə təsvir etmək. Məlumat İdarəetmə Şurasını (Data Governance Council - DGC) formalaşdırmaq: Şuranın üzvlərini, məqsədini və səlahiyyətlərini müəyyən edən sənəd (Terms of Reference) hazırlamaq. Rollar və məsuliyyətləri müəyyən etmək: Məlumat sahibi (Data Owner), məlumat stüardı (Data Steward) kimi rolları təyin etmək. İlk prioritetləri müəyyən etmək: Şura ilə birlikdə ilk pilot layihə üçün fokuslanacaq məlumat domenini (məsələn, "Müştəri") və ya biznes problemini seçmək.
Bu fəaliyyətlərin nəticəsində yaranan sənədlər və strukturlar, icra planının ilk konkret nəticələridir (deliverables). Bu nəticələrin siyahısını daha aydın görmək üçün aşağıdakı mənbəyə nəzər salaq.
Data Governance Roadmap with Milestones (beyond high-level project pla – IT Governance Framework
Bu məqalə, yol xəritəsinin birinci fazası olan "Foundation & Initiation" (Təməl və Başlatma) üçün konkret addımları və nəticələri təsvir edir.
Məqalədəki "Phase 1: Foundation & Initiation – Laying the Groundwork" başlığı altındakı açar mərhələlər (Key Milestones) siyahısını oxuyun. Bu siyahı, videoda izlədiyiniz fəaliyyətlərin rəsmi sənəd formasında necə göründüyünü göstərir (məsələn, "DGC Charter", "Business Case document").
61-90-cı günlər: Pilot Layihə və Təkmilləşdirmə
Artıq əlimizdə bir struktur və prioritetləşdirilmiş bir pilot layihə var. Bu son 30 günün məqsədi həmin pilot layihəni icra edərək sürətli bir uğur ("quick win") əldə etmək, dəyər göstərmək və prosesdən nəticə çıxarmaqdır.
Data Governance Roadmap with Milestones (beyond high-level project pla – IT Governance Framework
Bu mənbənin "Pilot & Implement" (Pilot və Tətbiq) bölməsi, ilk layihənin icrası zamanı atılacaq praktik addımları təsvir edir.
Məqalədəki "Phase 3: Pilot & Implement – Putting It to the Test" başlığı altındakı açar mərhələlər siyahısını oxuyun. Oxuyarkən bir pilot layihənin necə icra olunduğuna diqqət yetirin: Layihənin rəsmi başlaması və stüardların təlimləndirilməsi. Pilot məlumat domeni üçün metadatanın toplanması. Məlumat keyfiyyəti qaydalarının təyin edilməsi və ilkin ölçmələrin aparılması. Problem həlli prosesinin sınaqdan keçirilməsi. Pilot layihənin nəticələrinin təhlili və öyrənilmiş dərslərin sənədləşdirilməsi.
Bu mərhələnin sonunda siz təkcə texniki bir problemi həll etmirsiniz, həm də qurduğunuz idarəetmə çərçivəsinin (rollar, proseslər, siyasətlər) real həyatda necə işlədiyini yoxlamış olursunuz. Pilot layihədən əldə edilən təcrübə, proqramın gələcək mərhələlərini daha effektiv şəkildə planlaşdırmağa imkan verəcək.
İcra Planı Sənədinin Komponentləri
Bütün bu fəaliyyətləri birləşdirərək, birinci faza üçün rəsmi bir icra planı sənədi hazırlaya bilərik. Bu sənəd adətən bir layihə nizamnaməsinə (project charter) bənzəyir və aşağıdakı elementləri ehtiva edir:
Effektiv bir Faza-1 icra planının əsas komponentləri bunlardır:
- Məqsədlər (Objectives): Bu 90 günün sonunda nə əldə etmək istəyirik? (Məsələn: "Məlumat İdarəetmə Şurasını qurmaq və Müştəri məlumatları üçün ilk keyfiyyət hesabatını hazırlamaq").
- Əhatə Dairəsi (Scope): Plan nəyi əhatə edir və nəyi əhatə etmir? (Məsələn: "Yalnız Marketinq departamentinin istifadə etdiyi müştəri məlumatlarına fokuslanılacaq").
- Açar Fəaliyyətlər və Tapşırıqlar (Key Activities & Tasks): Yuxarıda müzakirə etdiyimiz 30-60-90 günlük planın detallı siyahısı. John Ladley-nin təqdimatındakı bu siyahı başlanğıc üçün əla bir mənbədir.
[PDF] Data Strategy Master Class | IRM UK
Bu resurs, proqramın ilkin mərhələlərində həyata keçirilə biləcək fəaliyyətlərin konkret bir yoxlama siyahısını (checklist) təqdim edir.
Sənədin 132-ci səhifəsindəki "Data governance task Checklist" adlı slayda baxın. Oradakı fəaliyyətlər siyahısı, icra planınızın "Tapşırıqlar" bölməsinə daxil edə biləcəyiniz konkret maddələrdir.
- Gözlənilən Nəticələr (Deliverables): Hər fəaliyyətin sonunda hansı konkret məhsullar yaranacaq? (Məsələn: DGC Nizamnaməsi, Pilot Layihə Planı, Məlumat Keyfiyyəti Hesabatı).
- Zaman Qrafiki və Mərhələlər (Timeline & Milestones): 90 günlük planın həftəlik və ya aylıq bölgüsü.
- Resurslar və Büdcə (Resources & Budget): Bu planı həyata keçirmək üçün kimlərə, hansı alətlərə və nə qədər maliyyəyə ehtiyac var?
- Risklər və Onların Azaldılması (Risks & Mitigation): Nə səhv gedə bilər və bunun qarşısını necə ala bilərik?
Yekun
Bu gün biz strateji yol xəritəsinin ilk mərhələsi üçün detallı bir icra planının necə hazırlandığını öyrəndik. Bu plan, böyük bir strategiyanı konkret, idarəolunan və ölçüləbilən addımlara çevirmək üçün kritik bir vasitədir.
Əsas Çıxarışlar:
- Strategiyadan Taktikaya: İcra planı, yüksək səviyyəli yol xəritəsini ilk faza üçün detallı fəaliyyət planına çevirir.
- 30-60-90 Günlük Çərçivə: Bu yanaşma ilk üç ayı Qiymətləndirmə, Quruluş və Təkmilləşdirmə kimi məntiqi mərhələlərə bölərək icranı asanlaşdırır.
- Pilot Layihənin Gücü: İlk fazanın mərkəzində dayanan pilot layihə, sürətli nəticələr əldə etmək, dəyər göstərmək və təşkilati dəstəyi gücləndirmək üçün ən yaxşı yoldur.
- Planın Komponentləri: Yaxşı bir icra planı məqsədlər, əhatə dairəsi, fəaliyyətlər, nəticələr, zaman qrafiki, resurslar və riskləri aydın şəkildə təsvir etməlidir.
Növbəti Dərsə Baxış:
Bu günkü icra planımızda "siyasət və standartların hazırlanması" kimi fəaliyyətlər yer alırdı. Növbəti dərsimizdə məhz bu mövzuya dərinliklə nəzər salacağıq: məlumat siyasətləri (policies), standartları (standards) və prosedurları (procedures) arasındakı fərqləri öyrənəcək və hər biri üçün konkret nümunələr hazırlayacağıq.