Salam. Əvvəlki dərsdə biz data idarəçiliyi rollarını və məsuliyyətlərini aydınlaşdırmaq üçün güclü bir alət olan RACI matrisini hazırlamağı öyrəndik. Artıq hər hansı bir tapşırıq üçün kimin məsul, kimin cavabdeh, kiminlə məsləhətləşiləcəyini və kimin məlumatlandırılacağını müəyyən edən bir "xəritəmiz" var. Lakin bu rolları təşkilatın gündəlik fəaliyyətinə necə daxil edə bilərik ki, bu, işçilər üçün əlavə yükə çevrilməsin və müqavimətlə qarşılanmasın?
Bu günkü dərsimizdə məhz bu suala cavab verən Robert Seinerin "Qeyri-invaziv Data İdarəçiliyi" (Non-Invasive Data Governance - NIDG) yanaşmasını dərindən araşdıracağıq. Bu dərsdə NIDG fəlsəfəsindən istifadə edərək idarəçilik rollarını təşkilatın mövcud strukturlarına necə inteqrasiya edəcəyinizi öyrənəcəksiniz. Bu yanaşma, sıfırdan yeni vəzifələr və komitələr yaratmaq əvəzinə, təşkilatda onsuz da mövcud olan məsuliyyətləri tanımağa və rəsmiləşdirməyə əsaslanır.
Qeyri-invaziv Yanaşmanın Əsas Fəlsəfəsi
Data idarəçiliyi proqramları bəzən əlavə iş, yeni bürokratiya və ya mövcud işlərə "müdaxilə" kimi qəbul edildiyi üçün müqavimətlə üzləşir. Robert Seinerin yanaşması bu problemi aradan qaldırmağı hədəfləyir.
Əsas ideya budur: əksər təşkilatlarda insanlar onsuz da öz işlərinin bir hissəsi olaraq məlumatlarla bağlı məsuliyyət daşıyırlar. Məsələn, bir marketinq meneceri müştəri məlumatlarının düzgünlüyünə cavabdehdir, bir maliyyə analitiki isə hesabatlarda istifadə etdiyi rəqəmlərin dəqiqliyinə. NIDG bu fəaliyyətləri "data stüardlığı" (data stewardship) adlandırır və bu insanlara yeni vəzifələr təyin etmək əvəzinə, onların onsuz da gördükləri işi tanıyır və rəsmiləşdirir.
Bu fərqi daha dərindən anlamaq üçün Robert Seinerin özünün izahına nəzər salaq.
The Non-Invasive Data Governance Framework – The Details - Dataversity
Robert Seiner tərəfindən yazılmış bu məqalə, NIDG çərçivəsinin təməl prinsiplərini izah edir.
Məqalədə "Roles by Level" başlığı altındakı ilk iki abzası diqqətlə oxuyun. Seinerin rolların təyin edilməsi (assignment) ilə, insanların mövcud rollarının müəyyən edilməsi (identification) və tanınması (recognition) arasındakı fərqi necə izah etdiyinə diqqət yetirin. Bu, NIDG fəlsəfəsinin özəyidir.
Oxuduğunuz kimi, "Siz artıq data stüardısınız, biz sadəcə bunu rəsmiləşdiririk" demək, "Sizə yeni bir vəzifə olaraq data stüardlığı tapşırırıq" deməkdən daha effektivdir və daha az müqavimətə səbəb olur.
NIDG Çərçivəsi: Rolları Mövcud Quruluşa Yerləşdirmək
NIDG yanaşması, rolları təşkilatın mövcud iyerarxik səviyyələrinə uyğunlaşdıran bir çərçivə təqdim edir. Bu, yeni komitələr və ya şöbələr yaratmaq məcburiyyətini aradan qaldırır.
Aşağıdakı vizual çərçivə bu strukturu çox aydın şəkildə ümumiləşdirir.
Cədvəldən göründüyü kimi, idarəçilik rolları beş səviyyə üzrə bölünür. Gəlin hər bir səviyyənin məsuliyyətlərini və onların təşkilatın mövcud strukturuna necə inteqrasiya olunduğunu araşdıraq.
Aşağıdakı mənbə hər bir səviyyədəki rolların vəzifə öhdəliklərini detallı şəkildə təsvir edir.
Complete Set of Data Governance Roles & Responsibilities - Dataversity
Robert Seinerin bu məqaləsi, onun NIDG əməliyyat modelindəki (piramida diaqramı) hər bir rolun məsuliyyətlərini detallı siyahılarla təqdim edir.
Məqalədə piramida diaqramını tapın və aşağıdakı hər bir səviyyə üçün məsuliyyətlərin güllələnmiş siyahılarını oxuyun: Əməliyyat Səviyyəsi (Operational Level) Taktiki Səviyyə (Tactical Levels) Strateji Səviyyə (Strategic Level) İcraçı Səviyyə (Executive Level) Oxuyarkən bu məsuliyyətlərin əslində insanların öz mövcud vəzifələrində onsuz da yerinə yetirdikləri tapşırıqları necə əks etdirdiyinə fikir verin.
Bu səviyyələri ümumiləşdirsək:
- Əməliyyat (Operational) Səviyyəsi: Gündəlik olaraq məlumatları yaradan, emal edən və istifadə edən mütəxəssislər, analitiklər və digər işçilərdir. Onlar de-fakto data stüardlarıdır. NIDG bu rolu rəsmiləşdirir və onlara məlumatların keyfiyyəti və istifadəsi ilə bağlı aydın qaydalar verir.
- Taktiki (Tactical) Səviyyəsi: Bunlar müəyyən bir məlumat sahəsi (məsələn, "müştəri", "məhsul") üzrə dərin biliyə malik olan menecerlər və ya baş mütəxəssislərdir (SME). Onlar adətən şöbələr arası məsələlərin həllində iştirak edirlər. NIDG onları "Domen Stüardları" (Domain Stewards) və ya "Data Sahibləri" (Data Owners) kimi tanıyır.
- Strateji (Strategic) Səviyyəsi: Bu, Data İdarəçiliyi Şurasıdır (Data Governance Council). Çox vaxt bu şura fərqli biznes strukturlarının direktorlarından və ya vitse-prezidentlərindən təşkil olunur. Onlar onsuz da strateji qərarlar qəbul etmək üçün görüşürlər; NIDG sadəcə olaraq məlumatlarla bağlı strateji qərarların da onların gündəliyinə daxil edilməsini təmin edir.
- İcraçı (Executive) Səviyyəsi: Bu, şirkətin rəhbərliyi və ya Rəhbər Komitədir (Steering Committee). Onlar proqrama sponsorluq edir və onun ümumi biznes strategiyasına uyğunluğunu təmin edirlər. Bu, onsuz da onların vəzifə borcudur.
- Dəstək (Support) Səviyyəsi: Bura İT, İnformasiya Təhlükəsizliyi, Layihə İdarəetmə Ofisi kimi qruplar daxildir. Bu qruplar onsuz da biznesə dəstək göstərirlər. NIDG onların data idarəçiliyi fəaliyyətlərindəki tərəfdaşlıq rolunu rəsmiləşdirir.
Rolları Proseslərə Necə Tətbiq Etməli?
Rolları müəyyən etmək işin yalnız bir hissəsidir. Əsas məsələ bu rolların gündəlik iş proseslərinə necə inteqrasiya olunmasıdır. NIDG-nin bu mövzuda da vacib bir prinsipi var: "Data idarəçiliyi prosesi" deyilən bir şey yoxdur. Bunun əvəzinə, data idarəçiliyi mövcud proseslərə tətbiq edilir.
Bu nə deməkdir? Məsələn, "yeni müştərinin qeydiyyatı" və ya "aylıq satış hesabatının hazırlanması" kimi mövcud biznes prosesləriniz var. Data idarəçiliyi bu proseslərin içinə yerləşdirilir. Məsələn, yeni müştəri qeydiyyatdan keçərkən məlumatların düzgün formatda daxil edilməsini təmin etmək üçün qaydalar müəyyən edilir və bu qaydalara riayət olunmasına Əməliyyat Stüardı (məsələn, satış nümayəndəsi) nəzarət edir.
The Non-Invasive Data Governance Framework – The Details - Dataversity
İndi isə bu rəsmiləşdirilmiş rolların gündəlik işlərə necə tətbiq olunduğunu anlamaq üçün ilk məqaləyə qayıdaq.
"Processes by Level" bölməsini oxuyun. Buradakı əsas fikir odur ki, NIDG yeni, ayrıca "idarəçilik" iş axınları yaratmaq əvəzinə, idarəçilik fəaliyyətlərini mövcud proseslərə yerləşdirməyə fokuslanır.
Bu konsepsiyanı əvvəlki dərsdə hazırladığımız RACI matrisinə bağlaya bilərik. "Aktiv Müştəri" termininin tərifi üçün qurduğumuz matris, əslində idarəçiliyin bir prosesə tətbiqinin mükəmməl nümunəsidir. NIDG yanaşması ilə:
- RACI matrisinə daxil etdiyimiz şəxslər (Analitik, Stüard, Sahib) onsuz da təşkilatda mövcuddur. Biz sadəcə olaraq həmin proses üçün onların rollarını R, A, C, I kimi rəsmiləşdirdik.
- Biz "Termin Tərifi Komitəsi" adlı yeni bir qurum yaratmadıq; mövcud təşkilati strukturu və iş axınını istifadə etdik.
- Eskalasiya yolu da təbiidir: Əməliyyat Stüardı (analitik) bir problem tapdıqda, onu öz rəhbərinə (Taktiki səviyyə, Domen Stüardı) yönləndirir. Əgər məsələ başqa şöbələrə də təsir edirsə, Strateji səviyyəyə, yəni Data İdarəçiliyi Şurasına qədər yüksələ bilər. Bu eskalasiya yolu çox vaxt onsuz da qeyri-rəsmi olaraq mövcuddur; NIDG onu sadəcə dəqiq və şəffaf edir.
Nəticə
Bu gün Robert Seinerin Qeyri-invaziv Data İdarəçiliyi yanaşmasını öyrəndik və gördük ki, data idarəçiliyini təşkilati dəyişikliklərə səbəb olmadan, mövcud strukturlara inteqrasiya etmək mümkündür.
Əsas Çıxarışlar:
- NIDG Rəsmiləşdirməyə Fokuslanır: Bu yanaşma, yeni strukturlar yaratmaq əvəzinə, təşkilatda onsuz da mövcud olan qeyri-rəsmi məsuliyyətləri tanıyır və rəsmiləşdirir.
- Müqaviməti Azaldır: "İnvaziv" olmayan bu yanaşma, əlavə iş yükü və bürokratiya təəssüratı yaratmadığı üçün təşkilati müqaviməti minimuma endirir.
- Mövcud Strukturlardan İstifadə Edir: Rollar təşkilatın mövcud iyerarxik səviyyələrinə (Əməliyyat, Taktiki, Strateji, İcraçı, Dəstək) uyğunlaşdırılır.
- Proseslərə Tətbiq Olunur: Data idarəçiliyi ayrıca bir proses deyil, mövcud biznes proseslərinin (məsələn, hesabat hazırlama, müştəri qeydiyyatı) ayrılmaz bir hissəsidir.
Növbəti Dərsə Baxış
Artıq idarəçilikdə "kimin" (rollar) və "necə" (NIDG yanaşması) suallarına cavab tapmışıq. Növbəti dərsimizdə bu bilikləri praktiki bir sahəyə tətbiq etməyə başlayacağıq. Modul 3-ün ilk mövzusu "Data keyfiyyəti qaydalarının yaradılması və tətbiqi üçün bir prosesin dizayn edilməsi" olacaq. Biz bu rolların data keyfiyyətini təmin etmək üçün birgə necə işlədiyini və bu prosesi necə qura biləcəyimizi araşdıracağıq.